Lwów (Ukraina) ‒ Kościół pw. Świętych Piotra i Pawła
W pierwszej połowie 2018 roku w ramach Programu Ochrona rozpoczęły się projekty konserwatorskie prowadzone na terenie Ukrainy. Jednym z ważniejszych, planowanych na kilka lat projektów, w które włączył się Instytut, jest renowacja zabytkowego kościoła pojezuickiego we Lwowie, obecnie greckokatolickiej cerkwi garnizonowej pw. św. Piotra i Pawła.
W Kronikach miasta Lwowa Dionizy Zubrzycki odnotował, że 13 lipca 1610 r. arcybiskup Jan Zamoyski położył kamień węgielny pod budowę kościoła jezuickiego pw. św. Piotra i św. Pawła, przekazując na ten cel 1000 złotych, natomiast starosta lwowski Jerzy Mniszek zwiększył tę kwotę o kolejne 10 000 złotych. Od 1618 r. pracami budowlanymi kierował Giacomo Briano, włoski architekt i główny budowniczy Prowincji Polskiej Towarzystwa Jezusowego.
W 1734 r. świątynię dotknął pożar, który zniszczył znaczną część barokowego wystroju i wyposażenia. Odbudowa trwała dwadzieścia pięć lat i została zakończona w 1760 r. W jej trakcie powstały nowe ołtarze utrzymane w stylistyce rokoka, bogato zdobione rzeźbami świętych, główkami aniołów oraz ornamentalnymi płaskorzeźbami.
Kościół pozostaje jednym z największych obiektów sakralnych we Lwowie. Po drugiej wojnie światowej, decyzją władz radzieckich, został przeznaczony na składnicę książek, w tym zbiorów pochodzących z Ossolineum. Wieloletni brak zabezpieczenia i opieki konserwatorskiej doprowadził do degradacji wnętrza, obejmującej malowidła ścienne, rzeźby oraz ołtarze. Dlatego właśnie Instytut Polonika od lat prowadzi tam prace konserwatorskie, zamierzając przywrócić temu zabytkowi dawną świetność.
Dwa projekty przewidziane na rok 2025 zakończono w tym roku, a dwa z nich wciąż są kontynuowane.
- Oto projekty zakończone:
1. Odtworzenie pozłoty sklepienia kościoła oraz glifów i lunet okiennych w prezbiterium
Projekt zakładał przywrócenie oryginalnego charakteru dekoracji wnętrza kościoła w stylu barokowym, spójnego z efektem wizualnym powierzchni złoconych ołtarza i dekoracji architektonicznych ścian prezbiterium. Przewidywał
m.in. odworzenie złocenia na sklepieniu prezbiterium w technice zastosowanej pierwotnie. Dzięki temu elementy pozłocone ołtarza i prezbiterium nie będą dominowały we wnętrzu a w całej światyni pozostanie jednorodne formalnie i tożsame z oryginalnym rozwiązanie technologiczne złoceń .
Dostęp do sklepienia zapewniło rusztowanie ustawione w prezbiterium. Pozwoliło one wykonać złocenia 23 ¾ karatowym złotem w płatkach, kładzionym na mikstion.
Realizatorem tej części projektu była firma: Artem Renovo Paweł Boliński.
2. Transfer dwóch malowideł ściennych
W trakcie prowadzonych prac konserwatorskich i restauratorskich przy freskach na bocznych ścianach w prezbiterium i stopniowym odsłanianiu fresku barokowego spod późniejszych przemalowań zdecydowano o przeniesienie na nowe podłoże dwóch przedstawień ze św. Andrzejem Bobolą oraz trzech męczenników japońskich (męczennicy z Nagasaki): św. Paweł Miki, św. Jan Sōan (z Gotō), św. Jakub Kisai, trzymających krzyże. Kompozycja ta wiernie powtarza grafikę, którą w 1696 r. stworzył Nicolas Dorigny. Autorem datowanych na 1879 rok przedstawień jest C. Mahler. Obrazy umiejscowione zostały w tondach podtrzymywanych przez putta. W tym miejscu poprzednio figurowały wizerunki świętego Stanisław Kostki i Alojzego Gonzagi namalowane przez Sebastiana Ecksteina.
Realizatorem tej części projektu była takźe firma: Artem Renovo Paweł Boliński.
- W kościele wciąż trwają prace konserwatorskie w ramach dwóch projektów.
3. Konserwacja obrazu "Ukrzyżowanie Zbawiciela" zajmującego niszę główną ołtarza głównego
Rusztowanie ustawione podczas prac konserwatorsko-restauratorskich, prowadzonych przy ołtarzu głównym i przy freskach w prezbiterium, umożliwiły dostęp do cennego dzieła sztuki. Jest to wielkoformatowy obraz z ołtarza głównego namalowany przez Karla Furwirtha (1810-1878) w 1838 roku w technice olejnej. Dzieło malarza austriackiego zatytułowane „Ukrzyżowanie Zbawiciela”, przywieziono do Lwowa z wiedeńskiej pracowni artysty.
We wstępnym etapie konserwacji obraz został zabezpieczony licowaniem i zabrany z kościoła. Po rozwinięciu obrazu z wałka w pracowni konserwatorskiej we Lwowie przystąpiono do wstępnego oczyszczania lica z powierzchniowego brudu i kurzu. Zabezpieczono osypujące się warstwy malarskie na powierzchni lica. Usunięto także płótno dublujące a następnie oczyszczono odwrocie obrazu z zabrudzeń i pozostałości spoiwa dublażowego.
Planowany termin zakończenia: 01.11.2026
Realizatorem tej części projektu jest firma: Artem Renovo Paweł Boliński.
4. Wzmocnienie stanu technicznego i ponowna ekspozycja barokowej polichromii.
Kilkukrotne przekształcenia barokowej dekoracji poprzez przemalowania oraz powtórne pozłocenie przez zespół Jerzego Janischa w latach 30. XX w. wpływają negatywnie nie tylko na warstwę wizualną polichromii, ale także na jej stan techniczny. Polichromiom zaszkodziła także wcześniejsza, XIX-wieczna konserwacja. Kompozycje oryginalne zostały w większości przemalowane w sposób nieprofesjonalny, a umiejętności wykonawców były na niskim poziomie artystycznym.
W ramach tego projektu zaplanowano stopniowe odsłanięcie połaci oryginalnego fresku i poddanie zabiegom konserwacji malowidła i jego podłoża. Ekstrahowano wtórne spoiwo malarskie oraz odsalano powierzchnię ścian. Utrwalono warstwę malarską, która pod wpływem zasolenia ulegała spudrowaniu. Uzupełniono ubytki zaprawy, Zły stan zachowania zaprawy pod złocenia na kapitelach pilastrów uniemożliwił zachowawczą konserwacją pozłoty. Zdecydowano się na wykonanie nowych gruntów i pozłocenie odtwarzając technikę pierwotnie zastosowaną. Pozostawiano świadki, zachowując wszystkie warstwy malarskie i pozłotnicze, w miejscach niewidocznych z poziomu zwiedzającego wnętrze świątyni. Dla przywrócenia oryginalnego, iluzjonistycznego charakteru dekoracji wnętrza kościoła odsłonięto spod przemalowań powierzchnię fresku pozostawiając kartusze przy kinkietach oświetlenia.
Planowany termin zakończenia: 15.11.2026
Realizatorem tej części projektu jest firma: Artem Renovo Paweł Boliński.
W 2021 roku Instytut Polonika kontynuuje prace związane z konserwacją estetyczną malowideł. Ich celem jest przywrócenie charakteru iluzjonistycznych malowideł poprzez odpowiednie wykonanie retuszy w miejscach ubytków warstwy malarskiej i wykonanie rekonstrukcji brakujących fragmentów kompozycji. Retusze są wykonywane z użyciem kodu graficznego (punktowanie) analogicznie do metody użytej przy pracach w prezbiterium kościoła. Komisja konserwatorska w wyniku analizy przedstawionego materiału określiła także, że brakujacą cnota na ścianie południowej, między lutetami okiennymi jest Fortitudo (Męstwo). W związku z brakiem dostatecznego materiału ikonograficznego odnośnie do wyglądu przedstawienia, wykonawca zaproponował własną propozycję, która jest analogiczna do wykonywanych przez Ecksteina cnót w innych obiektach. Przywrócenie cnoty Fortitudo to ostatni etap i zamknięcie całości kompozycji malarstwa iluzjonistycznego. Wcześniej pełnej rekonstrukcji wymagały także elementy architektury.
Realizator: Artem Renovo Paweł Boliński
W 2020 r. ukończono konserwację techniczną fresków Ecksteinów na sklepieniu nawy głównej.
Malowidło zostało poddane także konserwacji estetycznej, podczas której wykonano m.in. uzupełnienia ubytków, pobiał oraz retusze. Uzupełniono również ubytki warstwy malarskiej wraz z dużymi partiami rekonstrukcji, aby znowu nadać freskom charakter malowidła iluzjonistycznego.
Realizator: Paweł Boliński Artem Renovo
W 2019 r. wykonana została niemalże pełna konserwacja techniczna malowideł sklepienia nawy głównej (900 m2). Usunięto przemalowania i wykonano odsolenie tynków, utrwalono pierwotną warstwę malarską, wykonano podtynkową iniekcję w celu konsolidacji tynków, uzupełniono brakujące warstwy zaprawy. Stan ten pozwolił na odsłonięcie pierwotnej malatury i kolorystyki malowidła oraz ich zabezpieczenie i utrwalenie.
Realizator: Paweł Boliński Artem Renovo
W roku 2018 Instytut Polonika dołączył do finansowanych przez MKiDN prac, które prowadzone są na sklepieniu nawy głównej kościoła.
Realizator: Paweł Boliński Artem Renovo
