Trwają prace konserwacyjne i badawcze w dawnym klasztorze św. Mikołaja we Lwowie
Jest to jedna z najstarszych świątyń Lwowa, w której zachowały się dzieła reprezentujące kilka stuleci historii sztuki – od końca XVI wieku, przez okres manieryzmu i baroku, aż po wiek XIX. Prace prowadzone są we współpracy z obecnymi gospodarzami świątyni – wspólnotą prawosławną.
Projekt „Ołtarze dawnego klasztoru św. Mikołaja we Lwowie (obecnej cerkiew Opieki Matki Bożej) – I etap prac konserwatorskich i badawczych” realizowany jest przez Fundację Fundamenty Kultury, a finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Operatorem projektu jest Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA.
Projekt ten jest wyjątkowy, ponieważ dotychczas w świątyni nie prowadzono kompleksowych prac konserwatorskich. Obecne działania mają więc charakter pionierski i otwierają możliwość stopniowego rozpoznania, zabezpieczenia i konserwacji jej cennego historycznego wyposażenia. Jest to jedna z najstarszych świątyń Lwowa, w której zachowały się dzieła reprezentujące kilka stuleci historii sztuki – od końca XVI wieku, przez okres manieryzmu i baroku, aż po wiek XIX. Prace prowadzone są we współpracy z obecnymi gospodarzami świątyni – wspólnotą prawosławną.
Pierwszy etap projektu koncentruje się na dwóch obiektach o szczególnej wartości artystycznej i historycznej. Pierwszym jest drewniany ołtarz boczny prawdopodobnie autorstwa Sebastiana Fesingera, datowany na lata 1745–1747, stanowiący cenny przykład lwowskiej snycerki barokowej. Drugim – alabastrowy ołtarz św. Krzyża fundacji rodziny Szolc-Wolfowiczów, należący do najcenniejszych zabytków nie tylko samej świątyni, ale również historycznego dziedzictwa Lwowa. W przypadku ołtarza drewnianego projekt zakłada rozpoczęcie pełnych prac konserwatorskich i restauratorskich, natomiast przy ołtarzu św. Krzyża prowadzone są przede wszystkim szczegółowe badania, które mają umożliwić rozpoznanie jego technologii, historii przemian oraz opracowanie właściwego programu przyszłych prac konserwatorskich.
Konserwacja drewnianego ołtarza pozwoli zabezpieczyć i przywrócić wartości artystyczne jednego z przykładów XVIII-wiecznej rzeźby i snycerki lwowskiej. Z kolei badania alabastrowego ołtarza św. Krzyża mogą dostarczyć nowych informacji dotyczących wczesnej sztuki manierystycznej oraz technologii wykonywania i dekorowania alabastrowych ołtarzy. Szczególnie istotne jest rozpoznanie zachowanych reliktów polichromii i odpowiedź na pytanie, w jakim zakresie tego rodzaju zabytki były pierwotnie pokrywane warstwami barwnymi. Dotychczas zagadnienie to nie zostało dostatecznie wyjaśnione ze względu na brak szczegółowych badań konserwatorskich.
Drewniany ołtarz w prawej nawie bocznej
Do tej pory wykonano dokumentację fotograficzną i opisową stanu zachowania drewnianego ołtarza in situ oraz skanowanie 3D Ołtarz został zdemontowany, jego poszczególne elementy zinwentaryzowano i oznaczono, a także wstępnie oczyszczono z powierzchniowego kurzu i zabrudzeń. Następnie przetransportowano obiekt do pracowni konserwatorskiej, gdzie wykonano oczyszczanie wstępne odwrocia elementów metodami na sucho oraz na mokro. Wykonano także odkrywki stratygraficzne oraz pobrano próby do badań laboratoryjnych. Zdemontowano aplikacje snycerskie i rozebrano część ołtarza na poszczególne elementy w zakresie koniecznym do prowadzenia prac konserwatorskich. Ważnym elementem obecnego etapu są badania pierwotnej kolorystyki oraz zachowanych warstw wykończeniowych. Pobrano próbki umożliwiające określenie pierwotnej kolorystyki szafy ołtarzowej i dekoracji, a także rozpoznanie bolusa, mikstionu i złoceń. Wyniki tych badań będą miały podstawowe znaczenie dla dalszego sposobu prowadzenia konserwacji.
W ramach prowadzonych obecnie prac wykonano dezynfekcję i dezynsekcję drewna, oczyszczenie odwrocia wszystkich elementów, usunięto wadliwe wtórne połączenia stolarskie i gwoździe, wykonano impregnację osłabionej struktury oraz stabilizację spękań i wypaczeń. W trakcie prac są zabiegi związane z ponownym sklejeniem poluzowanych połączeń stolarskich, uzupełnienie ubytków konstrukcji i snycerki oraz rekonstrukcję brakujących form w zakresie wynikającym z zachowanych elementów. Równolegle są prowadzone prace związane z usuwaniem przemalowań i wtórnych złoceń wszystkich elementach ołtarza ze snycerki i listew profilowanych,
Alabastrowy ołtarz św. Krzyża
Ustawiono rusztowanie umożliwiające dostęp do wszystkich partii obiektu. Wykonano dokumentację fotograficzną stanu zachowania ołtarza, dokumentację fotograficzną w świetle UV, skanowanie 3D oraz przeprowadzono wstępne, delikatne oczyszczenie powierzchni z kurzu i luźno zalegających zabrudzeń. Przeprowadzono także próby na oczyszczanie powierzchni obiektu. Pobrano próby do badań laboratoryjnych. Ich celem jest przede wszystkim identyfikacja pigmentów i spoiw zachowanych w reliktach polichromii, a także rozpoznanie klejów i zapraw montażowych wykorzystanych przy wykonaniu oraz późniejszych przekształceniach ołtarza. Badania obejmują metody pozwalające na dokładną analizę składu materiałowego, w tym m.in. SEM-EDS, spektroskopię w podczerwieni oraz chromatografię. W dalszej części projektu przewidziane jest wykonanie badań petrograficznych materiału kamiennego. Równolegle prowadzona jest kwerenda historyczna, artystyczna i technologiczna, mająca umożliwić odtworzenie historii obiektu, jego przemian oraz technologii wykonania.
Zebrane wyniki badań zostaną następnie zestawione i przeanalizowane. Ich efektem będzie opracowanie wniosków badawczych oraz szczegółowego programu przyszłych prac konserwatorskich przy alabastrowym ołtarzu św. Krzyża.
Partnerem w projekcie jest Biuro Dziedzictwa - Бюро спадщини у Львові / Heritage Bureau in Lviv
fot. Anna Kudzia Konserwacja Zabytków
